Bujang Lapok

Ada lagu yang bercerita tentang cinta. Ada lagu yang lahir daripada kerinduan dan patah hati. Dan ada pula “Pok Pok Bujang Lapok”, sebuah lagu yang mengambil tiga orang lelaki yang kehabisan wang, keletihan, kelaparan, tersesat dan lebam-lebam tubuhnya — lalu menjadikan semua kesusahan itu bahan ketawa.

“Pok Pok Bujang Lapok” ialah lagu daripada Pendekar Bujang Lapok (1959), filem kedua dalam siri Bujang Lapok. Filem ini diarahkan oleh P. Ramlee dan menampilkan P. Ramlee, S. Shamsuddin dan Aziz Sattar sebagai Ramli, Sudin dan Aziz. Ketiga-tiga mereka ialah watak utama yang berulang dalam siri tersebut, dan dalam filem ini mereka cuba mempelajari ilmu silat daripada Pendekar Mustar.

Lagu ini dinyanyikan oleh tiga orang yang sama.

Dalam Pendekar Bujang Lapok (1959), Ramli, Sudin dan Aziz bukanlah tiga pendekar yang hebat. Mereka mahu belajar silat dan akhirnya sampai kepada Pendekar Mustar. Dalam perjalanan itu mereka berhadapan dengan pelbagai masalah, termasuk golongan samseng, serta Rosnah, anak Pendekar Mustar yang juga menjadi guru mereka. Filem itu turut mendedahkan bahawa ketiga-tiga mereka tidak tahu membaca dan menulis, lalu mereka dihantar belajar dengan Rosnah.

Campuran cita-cita dan kelemahan inilah yang menjadi sumber komedi.

Tetapi pada masa yang sama, mereka tetap tiga orang lelaki biasa yang sering terjebak dalam keadaan yang jauh lebih besar daripada kemampuan mereka.

“Pok Pok Bujang Lapok” menangkap sisi mereka itu dengan tepat.

Pengulangan “Pok, pok, pok” terus menarik perhatian.

Ia hampir seperti bunyi paluan kecil yang mengiringi perjalanan.

Kemudian datang “Bujang Lapok”, dan tajuk itu sendiri sudah cukup untuk memperkenalkan watak-watak yang kita kenali.

Mereka bukan pahlawan yang gagah sedang berarak menuju medan perang.

Mereka ialah tiga bujang yang berjalan dengan poket kosong, kaki sakit dan badan yang sudah mula menyerah.

Lagu tidak memerlukan pembukaan yang panjang.

Dalam beberapa patah perkataan sahaja, dunia komedinya sudah terbentuk.

Dan selepas itu, satu demi satu kesusahan mula dikumpulkan.

Banyak masalah yang datang berturut-turut menjadi lucu.

Ada mancis, tetapi tiada rokok

Bahagian awal lagu terus memperlihatkan keadaan hidup mereka melalui beberapa kesusahan kecil.

Makanan juga masuk ke dalam dunia komedi tersebut.

P. Ramlee tidak memerlukan keadaan yang luar biasa untuk menghasilkan kelucuan. Dia mengambil perkara yang sangat biasa — berjalan jauh, lapar, keletihan, kemiskinan dan sakit badan — kemudian menimbunkannya sehingga tiga orang Bujang Lapok itu kelihatan seperti sebuah senarai panjang nasib malang.

Mereka mengeluh, tetapi mereka terus bergerak.

Di situlah terletaknya momentum komedi lagu ini.

Poket kosong menjadi salah satu gambaran terkuat

Antara imej yang berulang dalam lagu ialah poket yang kosong.

Jenaka itu mudah, tetapi ia memberitahu kita sesuatu yang penting tentang mereka.

Perjalanan mereka bukan pengembaraan tiga orang lelaki kaya yang keluar mencari keseronokan.

Mereka ialah orang biasa dengan masalah biasa.

P. Ramlee menjadikan kemiskinan mereka lucu tanpa menjadikan mereka hina.

Kita ketawa bersama mereka, bukan semata-mata mentertawakan mereka.

Makanan juga menjadi bahan ketawa

Persoalan makanan menambahkan lagi gambaran tentang kesusahan mereka.

Ada sebutan tentang cencaluk, makanan yang cukup dikenali dalam budaya Melayu, tetapi di sini pun ia menjadi sebahagian daripada keluhan.

Humornya datang daripada benda yang kita kenal.

P. Ramlee mengambil perkara-perkara harian itu dan memberikannya bentuk muzik.

Yang biasa pun sudah cukup untuk membuat orang ketawa apabila diletakkan dalam susunan yang betul.

Kemudian mereka sesat pula

Daripada kesakitan fizikal, lagu bergerak kepada kekeliruan.

Arahan yang diterima pun mudah: jalan terus dan jangan membelok.

Tetapi pada ketika itu mereka sudah terlalu letih sehingga mencari jalan pun menjadi sebahagian daripada penderitaan.

Di sini terdapat satu lapisan kecil yang menarik.

Perjalanan itu bersifat harfiah, tetapi ia juga terasa seperti gambaran kehidupan mereka.

Tetapi mencari jalan yang betul pun mereka tidak begitu pasti.

P. Ramlee dan komedi tubuh badan

Lagu ini penuh dengan rasa tidak selesa pada tubuh.

Ini ialah komedi fizikal yang sangat mudah difahami.

P. Ramlee memang mempunyai keupayaan untuk menjadikan tubuh manusia sendiri sebagai bahan komedi: kaki yang melecet, badan yang sakit, peluh, batuk, lebam dan bau yang kurang menyenangkan.

Jenaka bau ketiak

Soalan tentang siapa yang mempunyai bau ketiak paling busuk mungkin kelihatan seperti jenaka kecil.

Tetapi ia sangat sesuai dengan watak Bujang Lapok.

Tetapi pada ketika yang sama, mereka sudah terlalu penat dan berpeluh sehingga masalah bau badan pun menjadi isu.

P. Ramlee mengambil imej maskulin seorang pendekar dan membawanya turun ke bumi.

Sebelum menjadi wira, mereka perlu berdepan dengan tumit melecet, lutut sakit dan ketiak yang berbau.

Kemudian mereka kena bantai

Bahagian seterusnya meningkatkan lagi komedi fizikal.

Bahagian lagu itu menggambarkan tulang rusuk yang sakit dan cara berjalan yang sudah senget selepas menerima pukulan.

Akhirnya mereka berjumpa doktor dan menerima koyok.

Hampir seperti ringkasan kecil tentang hubungan Bujang Lapok dengan pengembaraan.

Dan entah bagaimana, mereka teruskan juga perjalanan.

Lagu menukarkan kitaran itu menjadi satu jenaka yang berulang.

Kesusahan mereka disampaikan dengan riang

Pengulangan “Pok, pok, pok, Bujang Lapok” menjadikan penderitaan mereka hampir seperti sesuatu yang diraikan.

Mungkin itulah salah satu perkara paling menarik tentang lagu ini.

Apabila berdepan kesusahan, mereka tidak memilih untuk berputus asa.

Tiga orang, satu suara

Rekod diskografi yang dirujuk mengaitkan “Pok Pok Bujang Lapok” dengan Pendekar Bujang Lapok (1959) dan merekodkannya sebagai lagu runut bunyi pada Parlophone DPE 8092. Sumber berkaitan filem pula mengaitkan persembahan lagu ini dengan trio P. Ramlee, S. Shamsuddin dan Aziz Sattar, yang dikenali sebagai Malindo Trio.